BÀI 13: CHU KỲ TẾ BÀO VÀ
QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN
I. Chu kỳ tế bào

+ Chu kỳ tế bào là gì?
Gồm những pha nào?
Đặc điểm của mỗi pha là gì?
Kì giữa
Kì đầu
(Nguyên phân)

+ Trong
Kì saugiai đoạn
nào của CKTB thì 1
Kì cuối
NST gồm
2 cromatit
Phân
chia tế hệt nhau?
giống
bào chất

Hình 1. Chu kỳ tế bào

- Chu kỳ tế bào gồm 2 giai đoạn:
Từ
S, gian:
sau khi
nhân
đôi đến
kì giữa
+ Kỳpha
trung
có 3NST
pha G1
– chuẩn
bị nhân
đôi
Chu kỳ tế bào là một vòng tuần hoàn các
DNA,
phaphân
S – nhân
DNAM)
và NST,
phakhi
G2 –NST
của
pha
chiađôi
( Pha
, trước
hoạt động
sống
xảy ra trong một tế bào
chuẩn
bị
phân
bào.
phân chia( Pha S, Pha G2, Kì đầu, kì giữa.)
lầnphân
phân
bào
này
chođoạn
đến làlần
kế chia
tiếp.nhân
+từPha
bào:
gồm
2 giai
phân
và phân chia tế bào chất.

Điều gì xảy ra khi
tế bào không vượt
qua được điểm
kiểm soát G1?

Điểm kiểm tra G1

Có những điểm kiểm
soát nào trong
CKTB? Vai trò của
chúng là gì?

Hệ thống điều
khiển

Điểm kiểm tra M

Điểm kiểm tra G2

Hình 2. Các điểm kiểm tra trong chu kỳ tế bào

II. SINH SẢN CỦA TẾ BÀO THEO CƠ CHẾ
NGUYÊN PHÂN

Hình 3. Các kỳ trong nguyên phân

Sinh sản của tế bào là gì? Gồm những giai đoạn nào?

Khái niệm : Sinh sản của tế bào là quá trình
tế bào mới được tạo ra từ tế bào ban đầu,
làm tăng số lượng tế bào qua phân bào
và thay thế các tế bào chết.
Chu kỳ sinh sản của tế bào gồm: kỳ trung gian,
nguyên phân, phân chia
tế bào chất.
Đặc điểm của các kỳ trong pha phân chia nhân là gì?

Kỳ đầu: - NST kép bắt
đầu co xoắn, màng nhân
dần dần biến mất.
- Thoi phân bào
dần xuất hiện.
Hình 3. Các kỳ trong nguyên phân

Kỳ giữa : - Các NST
kép co xoắn cực đại,
tập trung thành 1
hàng trên mặt phẳng
xích đạo và có hình
dạng đặc trưng (hình
chữ V).
- Thoi phân
bào đính vào 2 phía
tâm động của NST
kép.

Hình 3. Các kỳ trong nguyên phân

Kỳ sau: Các nhiễm
sắc tử tách nhau ở
tâm động và di
chuyển về 2 cực của
tế bào.
Hình 3. Các kỳ trong nguyên phân

Kỳ cuối : NST đơn dần dãn
xoắn, màng nhân xuất hiện.

Hình 3. Các kỳ trong nguyên phân

Điểm khác nhau
trình
Phântrong
chia tế quá
bào chất
:
phân
tế bào
Tế bào
độngchia
vật: hình
thành eo
chất
ở vào
tế bào
thắt từ
ngoài
trung tâm tế bào
động
và tế
Tế bào
thực vật
vật: hình
thành vách
thực
vật
ngănbào
từ trung
tâm
tế bào ra ngoài

Hình 4. Sự phân chia tế bào chất

Ở sinh vật đơn bào: là cơ chế
Ý nghĩa
sinh
sản.của quá trình nguyên
phân
Ở
sinh vật nhân thực:
+ Giúp cơ thể sinh trưởng và
phát triển.
+ Tái sinh các mô hay TB bị tổn
thương.
Ứng dụng nhân giống vô tính:
giâm, chiết, ghép cành, nuôi cấy
mô tế bào

Hình 3. Các kỳ trong nguyên phân
Kết quả: 1 tế bào mẹ qua quá trình nguyên phân tạo 2 tế bào con
+ Kết quả nguyên phân bộ NST giữ nguyên không thay đổi (2n)
+ Loài sinh sản hữu tính có sự thụ tinh kết hợp bộ NST của tế bào giao tử bố và mẹ
-> Bộ NST của các TB của cơ thể con vẫn là 2n.

Hình 5. Đuôi của thằn lằn có khả năng
tái sinh nhờ nguyên phân

Hình 6. Nguyên phân ở các tế bào chóp
rễ hành

III. UNG THƯ VÀ CÁCH PHÒNG TRÁNH

Khi chu kỳ tế bào mất kiểm soát sẽ dẫn đến rối loạn phân bào, có thể
tạo ra khối u.
Có 2 loại khối u:
U lành : Tế bào không lan rộng đến các vị trí khác trong cơ thể
U ác( ung thư) : Có khả năng lây lan (di căn) sang các mô lân cận và
các cơ quan xa

Cách phòng
- Phòng tránh ung thư:
tránh ung thư?
+ Tránh tiếp xúc với các tác nhân gây ung thư.
+ Sử dụng thực phẩm an toàn.
+ Luyện tập thể dục thể thao thường xuyên.
+ Chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học, thăm khám định kỳ để
phát hiện sớm khối u.

Một số thực phẩm ngừa ung thư

Các phương pháp trị ung thư
hiện nay

LUYỆN TẬP
• 1. Trình bày mối quan hệ giữa các giai đoạn trong chu kỳ tế bào? Tại
sao tế bào cần có hệ thống kiểm soát chu kỳ tế bào?
• 2. Các NST co xoắn cực đại và tập trung ở mặt phẳng xích đạo của
thoi phân bào vào kỳ giữa có ý nghĩa gì? Nếu các NST không co xoắn
lại mà vẫn ở dạng sợi mảnh thì điều gì sẽ xảy ra khi các NST phân ly
ở kỳ sau?
• 3. Điều gì sẽ xảy ra khi 2 cromatit của một NST nào đó không tách
nhau ra ở kỳ sau của nguyên phân?

LUYỆN TẬP
• 4. Nếu tế bào đang phân chia được xử lý bởi hóa chất
colchicine có chức năng ức chế sự hình thành vi ống
trong hệ thống thoi phân bào thì hậu quả sẽ như thế
nào?
• 5. Không hút thuốc nhưng thường xuyên ngửi khói
thuốc lá của những người hút thuốc xung quanh liệu
chúng ta có nguy cơ bị ung thư hay không? Nếu có thì
khả năng bị ung thư gì là cao nhất?

VẬN DỤNG

•Tìm hiểu và điều tra được một số
thông tin về bệnh ung thư thường
mắc ở Việt Nam, sưu tầm hình ảnh
và viết bài tuyên truyền về phòng
tránh ung thư khoảng 300 – 500 từ.