CHA MẸ ĐỘC HẠI

Tác giả: Susan Forward Ph.D & Craig Buck
Nhà xuất bản: NXB
Chuyển ngữ: Nguyễn

ế Giới
ị

anh Hằng

Skybooks Copyright 2018
Cha mẹ độc hại - Vượt qua di chứng tổn thương và giành lại
cuộc đời bạn
TOXIC PARENTS: Overcoming Their Hurtful Legacy and
Reclaiming Your Life by Susan Forward Ph.D. with Craig Buck
(the "Author")
Bản quyền tiếng Việt © 2018 Skybooks
Được xuất bản theo hợp đồng chuyển nhượng bản quyền giữa
Random House và Công ty TNHH Văn hóa và Truyền thông
Skybooks Việt Nam, thương hiệu Sky Kids.

Cảm ơn nhóm dịch cùng đồng hành:
Nguyễn thị Thanh Hằng
Phạm Thành
Hoàng Dung
Lê Thùy Dương
Đào Thanh Hương

Tác Giả

SUSAN FORWARD PH.D.
Giảng viên, nhà trị liệu tâm lý nổi tiếng. Chủ trì chương
trình nói chuyện hằng ngày trên radio ABC 5 năm. Có nhiều
đóng góp cho xã hội: nhà trị liệu nhóm, người hướng dẫn, tư
vấn ở nhiều cơ sở y tế. Thành lập trung tâm điều trị lạm dụng
tình dục tư nhân đầu tiên ở California.
Tác giả nổi tiếng thế giới với nhiều tác phẩm: “Cha mẹ độc
hại”; “Những người đàn ông ghét đàn bà và những người đàn
bà yêu họ”; “Tình yêu ám ảnh”; “Loạn luân và sự tàn phá”;
“Đồng tiền ma quỷ”; “Hăm dọa cảm xúc”; “Khi người yêu bạn là
kẻ nói dối”; “Cha mẹ chồng/vợ độc hại”.

CRAIG BUCK.
Nhà làm phim truyền hình. Cộng tác với nhiều tạp chí và
báo quốc ngữ, viết nhiều về hành vi con người. Đồng tác giả
“Cha mẹ độc hại”.

Bìa Gập Sau

Dù mức độ độc hại của cha mẹ thế nào, bạn vẫn có nhu cầu
sùng bái họ. Cho dù bạn hiểu ở một mức độ nào đó cha bạn đã
sai khi đánh bạn, thì bạn vẫn tin ông ấy đang hành xử hợp lý.
Và có thể những hiểu biết của bạn biết điều đó, nhưng lại không
đủ để thuyết phục cảm xúc của bạn rằng bạn không phải chịu
trách nhiệm trong chuyện này. Giống như khi một khách hàng
khác của tôi bày tỏ: “Tôi nghĩ họ là những người hoàn hảo, vì thế
khi họ đối xử tệ với tôi, tôi nhận ra mình là một kẻ tồi tệ.”

Bìa Sau

TRẺ CON CẦN PHẠM LỖI VÀ NHẬN BIẾT RẰNG MẮC SAI LẦM
CŨNG KHÔNG PHẢI LÀ TẬN THẾ.

Đó là cách chung xây dựng lòng tự tin để thử làm những
điều mới mẻ trong đời.
Cha mẹ độc hại đặt lên vai con cái những mục tiêu không
khả thi, những kì vọng vô lý, và những quy tắc luôn thay đổi.
Họ kỳ vọng con cái phải đáp ứng với mức độ trưởng thành
(thứ chỉ có được thông qua những trải nghiệm cuộc sống) mà
một đứa trẻ không thể nào có được ở tuổi của chúng.
Trẻ con không phải là người lớn thu nhỏ, nhưng những bậc
cha mẹ độc hại lại kì vọng chúng hành xử như vậy.
Việc trẻ con có thể bị hủy hoại vì những lời nhục mạ của
bạn bè, thầy cô, anh chị em, và các thành viên khác trong gia
đình là quá rõ ràng, thế nhưng trẻ con yếu đuối nhất khi đứng
trước cha mẹ chúng. Sau cùng thì cha mẹ chính là trung tâm vũ
trụ của đứa nhỏ. Và nếu những bậc cha mẹ cái-gì-cũng-biết này

nghĩ xấu về mình thì chắc chắn là họ nghĩ đúng. Nếu mẹ lúc
nào cũng nói “Mày là đồ ngu ngốc”, vậy thì mình là đồ ngốc.
Nếu cha lúc nào cũng nói “Mày là đứa ăn hại” thì mình chính là
đồ ăn hại. Đứa trẻ không có cơ sở nào để nghi ngờ những đánh
giá này.

Việc đánh đập chỉ chứng minh được tính ngăn chặn tạm
thời, và cũng tạo nên trong lòng đứa trẻ những cảm giác mãnh
liệt về sự tức giận, ảo tưởng được trả thù và căm ghét bản thân.
Khá rõ ràng là những tổn thương thường xuyên về tinh thần,
cảm xúc, và cơ thể gây ra do sự ngược đãi thân thể vượt xa mọi
thứ lợi ích tạm thời nó có thể mang lại.

Có rất nhiều kiểu người bạo hành trẻ em, nhưng tồi tệ hơn
cả là những người dường như có con chỉ để ngược đãi chúng.
Nhiều người trong số này có vẻ bề ngoài, nói năng và hành
động như một con người, nhưng họ thực sự là những con quái
vật - hoàn toàn không có cảm xúc. Những kẻ ấy là một thách
thức đối với sự hiểu biết của chúng ta; không có một thứ logic
nào có thể giải thích được cho hành vi của chúng.

LỜI MỞ ĐẦU

Ừ thì đúng là bố tôi đã từng đánh tôi, nhưng ông ấy chỉ làm
vậy để đưa tôi vào khuôn phép. Tôi không nghĩ nó có liên quan
đến thất bại hôn nhân của mình. - Gordon nói.
Gordon, là một bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình rất thành công,
38 tuổi, đến gặp tôi sau khi người vợ cùng anh chung sống sáu
năm bỏ đi. Anh đã níu kéo trong tuyệt vọng nhưng vợ anh nói
cô sẽ không trở về cho đến khi anh tìm được cách kiểm soát tâm
trạng thất thường của mình. Cô hoảng sợ trước những cơn giận
bất thình lình và khổ sở bởi những lời anh mắng nhiếc. Gordon
biết mình nóng tính và thường hay cằn nhằn, nhưng anh vẫn
thấy sốc khi vợ bỏ đi. Tôi đã gợi ý để Gordon nói về bản thân và
định hướng anh bằng một số câu hỏi. Khi tôi hỏi về cha mẹ,
Gordon mỉm cười và vẽ ra một bức tranh tươi sáng, đặc biệt là
về cha của mình, một bác sĩ chuyên khoa tim mạch nổi tiếng
miền trung tây:
Nếu không phải vì ông ấy, tôi sẽ không thể trở thành bác sĩ.
Ông ấy là người tuyệt vời nhất. Tất cả bệnh nhân đều coi ông
ấy như thần y tái thế.

Tôi hỏi anh về mối quan hệ với cha trong hiện tại. Anh cười
gượng và nói:
Quan hệ rất tốt...cho đến khi tôi nói với ông tôi đang suy
nghĩ về việc tham gia nghiên cứu holistic medicine (quan
niệm y học cho rằng cơ thể là một khối thống nhất). Có thể
cô đang nghĩ rằng tôi muốn làm một kẻ giết người hàng loạt
phải không? Tôi nói chuyện đó với ông cách đây ba tháng, và
bây giờ mỗi lần nói chuyện ông lại mỉa mai rằng ông không
cho tôi đi học y để trở thành người chữa bệnh bằng niềm
tin. Mọi chuyện đã trở nên tồi tệ hơn vào ngày hôm qua. Ông
đã có thái độ vô cùng giận dữ và cuối cùng ông nói tôi không
còn là người trong nhà nữa. Có lẽ holistic medicine không
phải là một ý hay.
Khi Gordon miêu tả cha mình, một người rõ ràng không
tuyệt vời như những gì anh muốn tôi nghĩ, tôi để ý thấy anh bắt
đầu siết chặt tay rồi lại bỏ ra với vẻ bồn chồn. Khi anh nhận thấy
tôi nhận ra việc anh đang làm, anh kìm lại bằng cách đan các
ngón tay vào nhau để trên bàn giống như các giáo sư thường
làm. Có lẽ đó là một cử chỉ mà anh học được từ cha mình.
Tôi hỏi Gordon xem liệu cha anh có phải lúc nào cũng tàn
nhẫn như vậy không.

- Không, không hề. Ông ấy vẫn thường rầy la, thỉnh thoảng
cũng có đánh đòn tôi giống như bao đứa trẻ khác. Nhưng tôi
không cho đó là tàn nhẫn.
Có điều gì đó trong cách anh nói từ “đánh đòn”, một vài cảm
xúc tinh tế thay đổi trong giọng nói của anh khiến tôi chú ý. Tôi
đã hỏi sâu hơn. Hóa ra, người cha thường “đánh đòn” anh hai
hoặc ba lần một tuần bằng dây thắt lưng. Không cần nhiều lý do
để khiến Gordon phải chịu những trận đòn roi: một câu nói
khiêu khích, một phiếu báo điểm thấp, hoặc quên không làm
công việc nhà nào đó, tất cả đều đủ lớn để trở thành “trọng tội”.
Cha của Gordon cũng không đánh đòn vào những vị trí cụ thể;
Gordon nhớ lại những lúc bị đánh vào lưng, chân, cánh tay, bàn
tay và mông. Tôi hỏi Gordon mức độ tổn thương về mặt vật lý
của những trận đòn roi đó.
Gordon: Tôi không bị chảy máu hay gì cả. Ý tôi là mọi thứ
đều ổn. Ông ấy chỉ muốn tôi vào khuôn phép.
Susan: Nhưng anh đã rất sợ ông ấy, phải vậy không?
Gordon: Tôi sợ phát khiếp, nhưng chẳng phải đó là cảm giác
thông thường đối với cha mẹ hay sao?

Susan: Gordon, đó có phải là cách anh muốn con mình cảm
nhận về mình không?
Gordon lảng tránh ánh mắt của tôi. Điều này có lẽ khiến anh
cảm thấy khó chịu. Tôi kéo ghế lại gần và nhẹ nhàng tiếp tục:
- Vợ anh là bác sĩ nhi khoa. Nếu cô ấy nhìn thấy một đứa trẻ
tại phòng khám của mình mang những dấu vết trên người
giống như những dấu vết anh có từ những trận đòn của cha,
có phải cô ấy được luật pháp yêu cầu phải báo cho chính
quyền không?
Gordon không cần phải trả lời câu hỏi này. Đôi mắt anh
ngấn nước trước hiện thực ấy. Anh thì thầm:
- Tôi cảm thấy khó chịu quá.
Hàng rào phòng thủ của Gordon đổ gục. Mặc dù đang phải
chịu đựng nỗi đau cảm xúc cực kỳ lớn, lần đầu tiên trong đời
Gordon hé lộ nguồn cơn cốt yếu dai dẳng đằng sau nỗi giận dữ
của mình. Anh mang trong mình một ngọn núi lửa phẫn nộ đối
với cha từ khi còn nhỏ, và bất cứ khi nào áp lực trở nên quá lớn,
anh sẽ phun trào vào bất cứ ai thuận tiện cho việc đó, mà
thường là vợ anh. Tôi biết điều chúng tôi cần phải làm: nhận
thức và chữa lành cậu bé bị tổn thương trong anh.

Trở về nhà tối hôm đó, tôi không ngừng nghĩ đến Gordon.
Tôi nhớ đến đôi mắt ngấn nước khi anh nhận ra mình đã bị
ngược đãi. Tôi nghĩ đến hàng ngàn người trưởng thành, cả nam
và nữ, mà tôi đã làm việc cùng, những người có cuộc sống
thường ngày bị ảnh hưởng - thậm chí là bị điều khiển - bởi
những khuôn mẫu trong thời kỳ thơ ấu do các bậc cha mẹ bị tổn
thương cảm xúc gây nên. Tôi nhận ra rằng có đến hàng triệu
người không hề biết tại sao cuộc sống của họ không như ý
muốn, và tôi có thể giúp họ. Đó là lúc tôi quyết định viết cuốn
sách này.

Vì sao cần nhìn lại?
Câu chuyện của Gordon không hề hiếm gặp. Tôi đã tiếp
hàng ngàn bệnh nhân trong suốt 18 năm với tư cách bác sĩ trị
liệu, cả riêng tư lẫn theo nhóm trong bệnh viện, và đa số đều
phải chịu đựng cảm giác tổn thương lòng tự trọng vì cha mẹ
thường xuyên đánh đập, mắng mỏ, “đùa cợt” về sự ngu ngốc
hay xấu xí của họ, làm họ ngợp trong lỗi lầm của bản thân hay
lạm dụng tình dục, ép họ nhận quá nhiều trách nhiệm hay bảo
vệ họ quá mức. Giống như Gordon, một số người đã tạo liên kết
giữa cha mẹ với các vấn đề của họ. Đây là điểm mù cảm xúc

phổ biến. Người ta thường gặp rắc rối trong việc nhìn nhận
quan hệ giữa họ và cha mẹ, những người đóng một vai trò to
lớn ảnh hưởng lên cuộc đời họ.
Các xu hướng điều trị thường chủ yếu dựa vào phân tích
những trải nghiệm đầu đời đã dịch chuyển từ “hồi đó” sang
“bây giờ và ở đây”. Hướng tập trung chuyển sang kiểm tra và
thay đổi hành vi, các mối quan hệ và vai trò hiện tại. Tôi nghĩ
rằng có sự chuyển đổi này là do khách hàng từ chối dành ra một
lượng lớn thời gian và tiền bạc cần cho nhiều liệu pháp trị liệu
truyền thống nhưng thường cho kết quả tối thiểu. Tôi là một
người cực kỳ tin tưởng ở các liệu pháp ngắn hạn tập trung vào
thay đổi những khuôn mẫu hành vi không có lợi. Song kinh
nghiệm dạy tôi rằng việc chữa trị các triệu chứng là không đủ;
ta phải xử lý triệt để nguồn gốc của những triệu chứng đó. Liệu
pháp có hiệu quả nhất khi nó giải quyết được hai thứ: thay đổi
hành vi gây hại cho bản thân hiện tại và ngắt kết nối khỏi
những tổn thương trong quá khứ.
Gordon phải học những kỹ thuật giúp kiểm soát cơn phẫn
nộ của mình, song để tạo nên những thay đổi lâu dài, để có thể
đứng vững sau những căng thẳng thì anh ấy cũng phải nhìn lại
và xử lý những vết thương thời thơ ấu.

Cha mẹ là những người gieo hạt giống tinh thần và cảm xúc
trong ta - những hạt giống sẽ trở thành chính ta sau này. Trong
một số gia đình, có những hạt giống yêu thương, tôn trọng và
độc lập. Nhưng trong nhiều gia đình khác, có những hạt giống
sợ hãi, bổn phận hay tội lỗi.
Nếu bạn nằm trong nhóm thứ hai, cuốn sách này dành cho
bạn. Vào giai đoạn trưởng thành, những hạt giống nảy mầm
thành những bụi cỏ dại vô hình làm ảnh hưởng xấu đến cuộc
đời bạn theo cách bạn chưa bao giờ nghĩ đến. Chúng có thể làm
hại các mối quan hệ, sự nghiệp hay gia đình bạn; chúng hạ thấp
sự tự tin và lòng tự trọng của bạn. Tôi sẽ giúp bạn tìm ra đám cỏ
dại đó và nhổ chúng đi.

Cha mẹ độc hại là gì?
Mọi bậc cha mẹ thỉnh thoảng đều có những thiếu sót. Tôi đã
gây ra nhiều lỗi lầm kinh khủng với lũ trẻ nhà mình, mang đến
cho chúng (và cả tôi) những nỗi đau lớn. Không bậc cha mẹ nào
có thể dồi dào yêu thương mọi lúc. Việc thỉnh thoảng la mắng
bọn trẻ cũng là việc hoàn toàn bình thường. Phụ huynh nào
cũng có đôi khi kiểm soát con quá mức. Và hầu như các cha mẹ
đều đánh đòn con mình, dù là rất hiếm khi đi chăng nữa. Liệu

những lần mất kiểm soát ấy có khiến họ trở thành những người
cha người mẹ tàn nhẫn hay không đủ tư cách không?
Dĩ nhiên là không. Cha mẹ cũng là con người, và họ có hàng
tá những vấn đề của riêng mình. Hầu hết con trẻ đều có khả
năng đương đầu với đôi ba cơn giận của cha mẹ, miễn là chúng
có được tình yêu thương và thấu hiểu đủ để bù đắp lại.
Nhưng cũng có nhiều bậc cha mẹ mà những khuôn mẫu
hành vi tiêu cực của họ đóng vai trò chính yếu và chủ đạo trong
đời sống con trẻ. Đó là những bậc phụ huynh gây hại cho con
mình.
Khi tìm kiếm một cụm từ nhằm mô tả nền tảng phổ biến mà
các bậc cha mẹ gây hại đều có, có một từ liên tục xuất hiện trong
đầu tôi đó là “độc hại”. Giống như chất độc hóa học, những thiệt
hại cảm xúc gây ra bởi cha mẹ sẽ lây lan suốt tuổi thơ đứa trẻ,
cho đến khi trưởng thành, và nỗi đau cũng vậy. Có từ ngữ nào
tốt hơn “độc hại” để mô tả những bậc cha mẹ đã giáng xuống
đầu con mình những chấn thương, lạm dụng, những lời chê
bai, và gần như họ còn tiếp tục làm điều đó khi con cái đã
trưởng thành? Có một số ngoại lệ trong khía cạnh “liên tục” hay
“lặp lại” của định nghĩa này. Lạm dụng tình dục hay thể xác có
thể gây tổn thương vô cùng sâu sắc mà chỉ cần một lần thôi

cũng đủ. Đáng tiếc là nuôi dạy con cái, một trong những kỹ
năng quan trọng nhất của chúng ta, lại vẫn chỉ là những cố
gắng dựa trên kinh nghiệm của người đi trước. Cha mẹ chúng
ta học được nó từ những người không hẳn thành công lắm
trong việc này: cha mẹ của họ. Rất nhiều cách thức được vinh
danh qua thời gian, truyền từ đời này sang đời khác đều là
những lời khuyên tồi, giả mạo sự khôn ngoan (bạn còn nhớ câu
“yêu cho roi cho vọt” chứ?)

Cha mẹ độc hại làm gì với bạn?
Dù những đứa trẻ trưởng thành trong gia đình có cha mẹ
độc hại bị đánh đập khi còn nhỏ hay bị bỏ mặc quá nhiều lần, bị
lạm dụng tình dục hay đối xử như một đứa ngốc, bị bảo vệ thái
quá hay đè nặng bởi tội lỗi, thì họ gần như đều cùng chịu đựng
những triệu chứng giống nhau đến kinh ngạc: lòng tự trọng bị
tổn thương dẫn đến những hành vi tự hủy hoại. Cách này hay
cách khác, họ gần như đều cảm thấy mình vô dụng, không
được yêu thương và không đủ tốt. Những cảm xúc này xuất
phát từ một thực tế là trẻ em có cha mẹ độc hại thường tự trách
mình vì sự lạm dụng của cha mẹ. Đôi khi sự lạm dụng dù có ý
thức hay không vẫn sẽ khiến một đứa trẻ cảm thấy có lỗi vì đã

làm điều gì đó “tồi tệ” và đáng phải chịu đựng cơn giận của cha;
hơn là khiến nó chấp nhận sự thật khủng khiếp rằng cha người bảo hộ của nó, không thể tin tưởng. Khi những đứa trẻ
này trưởng thành, chúng tiếp tục mang gánh nặng tội lỗi và
cảm giác không đủ tốt khiến chúng gặp khó khăn lớn trong việc
tạo dựng hình ảnh tích cực của bản thân. Hậu quả của việc thiếu
tự tin và tự trọng có thể lần lượt nhuốm màu lên mọi khía cạnh
cuộc đời họ.

Nhận ra mạch tâm lý của bản thân.
Việc phát hiện ra cha mẹ bạn có độc hại, hay đã từng độc hại
hay không chẳng bao giờ là điều dễ dàng. Rất nhiều người gặp
khó khăn trong mối quan hệ với cha mẹ nhưng chỉ riêng điều
đó không có nghĩa cha mẹ bạn là “kẻ hủy hoại cảm xúc”. Nhiều
người cảm thấy sức chịu đựng của họ lên tới đỉnh điểm, và tự
hỏi không biết mình bị ngược đãi hay chỉ là “quá nhạy cảm”.
Tôi đã thiết kế bảng câu hỏi dưới đây để giúp bạn bước
những bước đầu tiên trong quá trình tháo gỡ khó khăn. Một số
câu hỏi trong đó có thể khiến bạn lo âu hoặc không thoải mái.
Điều đó hoàn toàn bình thường. Thành thật với bản thân về việc
cha mẹ ta đã khiến ta tổn thương như thế nào chưa bao giờ là

việc dễ dàng. Dù nó có đau đớn đi chăng nữa đó cũng chỉ là một
phản ứng cảm xúc hoàn toàn lành mạnh.
Để đơn giản hóa, những câu hỏi dưới đây đại diện cho cả
cha mẹ hoặc chỉ có thể áp dụng cho từng người cụ thể: cha hoặc
mẹ.

I. MỐI QUAN HỆ GIỮA BẠN VÀ CHA MẸ KHI CÒN NHỎ:

1. Cha mẹ bạn có nói rằng bạn tồi tệ hay vô tích sự không?
Họ có gọi bạn bằng những cái tên xúc phạm không? Họ có liên
tục bình phẩm bạn không?
2. Cha mẹ bạn có thường xuyên sử dụng việc đau đớn về
thể xác để kỷ luật bạn không? Họ thường đánh bạn bằng thắt
lưng, cành cây hay những đồ vật khác?
3. Cha mẹ bạn có say xỉn hay sử dụng thuốc không? Bạn có
cảm thấy bối rối, không thoải mái, sợ hãi, đau đớn hay xấu hổ vì
điều đó không?
4. Cha mẹ bạn có bị trầm cảm nặng nề vì những khó khăn
về mặt cảm xúc hay tâm thần hoặc ốm đau thể chất không?

5. Bạn có phải chăm sóc cho cha mẹ vì những vấn đề của họ
không?
6. Cha mẹ bạn có làm mọi thứ để bắt bạn giữ bí mật không?
Bạn có bị quấy rối tình dục theo bất cứ cách thức nào không?
7. Bạn có sợ hãi cha mẹ trong một khoảng thời gian dài
không?
8. Bạn có sợ phải bộc lộ sự giận dữ trước mặt cha mẹ không?

II. CUỘC SỐNG TRƯỞNG THÀNH

1. Bạn có đang ở trong những mối quan hệ hủy hoại hay
lạm dụng không?
2. Bạn có tin rằng nếu ở quá gần một ai đó, họ sẽ khiến bạn
tổn thương và/hoặc bỏ rơi bạn không?
3. Trong cuộc sống nói chung, bạn có mong đợi những điều
tồi tệ nhất từ người khác không?
4. Bạn từng có khoảng thời gian khó khăn trong việc nhận
biết bản thân là ai, cảm xúc như thế nào và điều mình mong
muốn là gì không?

5. Bạn có e sợ rằng nếu mọi người biết con người thật của
bạn, họ sẽ không thích bạn nữa không?
6. Bạn có lo lắng khi đạt được thành công và sợ rằng ai đó sẽ
phát hiện ra bạn là kẻ lừa đảo không?
7. Bạn có thường giận dữ hay buồn một cách vô cớ không?
8. Bạn có phải là người cầu toàn không?
9. Bạn có gặp khó khăn trong việc thư giãn và tận hưởng
những khoảnh khắc vui vẻ không?
10. Mặc cho mọi ý muốn của bản thân, bạn có nhận ra mình
đang hành xử “giống hệt cha mẹ” không?

III. MỐI QUAN HỆ VỚI CHA MẸ KHI ĐÃ TRƯỞNG THÀNH

1. Có phải cha mẹ vẫn đối xử với bạn giống như khi còn
nhỏ?
2. Có bao nhiêu quyết định chính trong cuộc sống của bạn
dựa trên sự cho phép của cha mẹ?
3. Bạn có những cảm xúc hay phản ứng vật lý căng thẳng
khi dành thời gian hoặc đoán trước là sẽ dành thời gian cùng
cha mẹ không?

4. Bạn có e ngại bất đồng quan điểm với cha mẹ không?
5. Cha mẹ có thao túng bạn bằng đe dọa hay tội lỗi không?
6. Cha mẹ có thao túng bạn bằng tiền không?
7. Bạn có thấy mình có trách nhiệm trong việc cha mẹ cảm
thấy thế nào không? Nếu họ không vui, bạn có cảm thấy đó là lỗi
của bạn không? Có phải việc của bạn là khiến họ vui lên không?
8. Bạn có tin rằng dù mình làm gì chăng nữa, sẽ không bao
giờ là đủ với cha mẹ không?
9. Bạn có tin rằng một ngày nào đó, bằng cách nào đó cha
mẹ sẽ thay đổi tốt hơn không?

Nếu bạn trả lời “có” dù chỉ một phần ba trong số những câu
hỏi trên, thì cuốn sách này có thể giúp bạn. Dù rằng một vài
chương có thể không liên quan đến tình trạng của bạn, nhưng
quan trọng hơn bạn cần phải nhớ: mọi cha mẹ độc hại, bất kể
bản chất lạm dụng của họ là gì, về cơ bản đều để lại những vết
sẹo giống nhau. Ví dụ, cha mẹ bạn có thể không phải những kẻ
nghiện rượu, song những hỗn loạn, sự mất ổn định và mất mát
thời thơ ấu biểu hiện trong các gia đình ấy tương đương với gia
đình có người nghiện rượu. Các nguyên tắc và kỹ thuật phục

hồi đều tương tự nhau với mọi đứa trẻ trưởng thành nên tôi
khuyến khích bạn đừng bỏ lỡ bất cứ chương nào.

Giải phóng bản thân khỏi những tổn thương
từ cha mẹ độc hại
Nếu bạn là một đứa trẻ trưởng thành từ gia đình có cha mẹ
độc hại, sẽ có nhiều điều bạn có thể làm để giải phóng bản thân
khỏi tội lỗi hay những điều bạn đang nghi ngờ chính mình. Tôi
sẽ thảo luận nhiều chiến lược đa dạng xuyên suốt cuốn sách
này. Tất cả những gì tôi muốn là bạn hãy thực hành với một
niềm hi vọng thật lớn. Không phải niềm hi vọng giả dối rằng
cha mẹ bạn sẽ bất ngờ thay đổi, mà một hi vọng thực tế rằng
bạn có thể thoát khỏi tâm lý bị ảnh hưởng mạnh mẽ và phá hoại
từ cha mẹ mình. Bạn chỉ cần tìm thấy sự can đảm. Nó nằm ở
ngay bên trong bạn.
Tôi sẽ dẫn bạn đi theo một chuỗi những bước giúp bạn nhìn
ra sự ảnh hưởng ấy một cách rõ ràng và xử lý nó, mặc dù hiện
tại bạn đang có hay không những mâu thuẫn với cha mẹ, hay
chỉ có quan hệ bề nổi, hoặc đã cả năm trời bạn chưa gặp lại họ,
thậm chí cả hai đều đã mất.

Có một điều kỳ lạ chính là việc nhiều người vẫn bị cha mẹ
kiểm soát ngay cả khi họ đã mất. Bóng ma ám ảnh có thể không
có thật theo giác quan siêu nhiên, mà nó thực sự tồn tại theo
cảm nhận tâm lý.
Những yêu cầu, kỳ vọng và cảm giác tội lỗi của cha mẹ có
thể vương vấn rất lâu sau khi họ qua đời.
Bạn có lẽ đã nhận ra sự cần thiết phải giải phóng bản thân
khỏi sự ảnh hưởng của cha mẹ. Có thể bạn đã từng đương đầu
với nó. Một trong những khách hàng của tôi đã hào hứng nói
rằng: “Cha mẹ tôi không còn kiểm soát đời tôi được nữa...tôi
ghét họ và họ cũng biết điều đó.” Song cô nhận ra rằng bằng
cách thổi lên ngọn lửa giận dữ trong mình, cha mẹ cô vẫn đang
thao túng cô, và cô đang bòn rút năng lượng từ các khía cạnh
khác trong cuộc sống để đổ vào cơn giận. Đương đầu là một
bước quan trọng trong việc loại trừ bóng ma ám ảnh của quá
khứ và quỷ dữ của hiện tại, song nó không bao giờ được thực
hiện bởi ngọn lửa giận dữ.

CHẲNG PHẢI TÔI NÊN TỰ CHỊU TRÁCH
NHIỆM CHO NGƯỜI MÀ TÔI TRỞ THÀNH
Ư?”

Cho đến giờ phút này, có thể bạn đang nghĩ: “Đợi một chút,
Susan. Trong hầu hết các cuốn sách và các chuyên gia đều nói
rằng tôi không thể đổ lỗi cho bất cứ ai về những vấn đề của
mình.” Điều này thật nhảm nhí. Cha mẹ bạn có trách nhiệm với
những gì họ đã gây ra. Dĩ nhiên, bạn chịu trách nhiệm cho cuộc
sống trưởng thành của mình, song cuộc đời phần lớn được định
hình bởi những trải nghiệm khi bạn còn chưa có quyền kiểm
soát. Sự thật là: Bạn không chịu trách nhiệm cho những gì xảy
ra khi bạn vẫn còn là một đứa trẻ không có khả năng tự vệ. Bạn
chịu trách nhiệm trong việc bước những bước đi tích cực để
làm gì đó ngay bây giờ!

Cuốn sách này có thể giúp gì cho bạn?
Chúng ta đang bắt đầu bước vào một hành trình quan trọng
cùng nhau. Đó là hành trình của sự thật và khám phá. Tới cuối
con đường bạn sẽ phát hiện ra mình chịu trách nhiệm với đời
mình hơn bao giờ hết. Tôi không đưa ra một bảo đảm chắc chắn
rằng các vấn đề của bạn sẽ biến mất một cách kỳ diệu chỉ sau
một đêm. Song nếu bạn có can đảm và sức mạnh để làm theo
những chỉ dẫn trong cuốn sách này, bạn sẽ có khả năng đòi lại

từ cha mẹ quyền lực với tư cách là một người trưởng thành, và
nhân phẩm với tư cách một con người.
Công việc này đòi hỏi một cái giá về mặt cảm xúc. Khi bạn
gỡ bỏ hàng rào phòng thủ xuống, bạn sẽ khám phá ra những
cảm xúc giận dữ, lo âu, đau đớn, bối rối và đặc biệt là buồn bã.
Việc phá hủy hình tượng để đời của cha mẹ có thể khiến bạn
cảm thấy mất mát và bị bỏ rơi. Tôi muốn bạn tiếp cận những tài
liệu trong cuốn sách này với nhịp độ của riêng mình. Nếu có bài
tập nào khiến bạn khó chịu, hãy cho nó thêm thời gian. Điều
quan trọng bạn cần làm ở đây là quá trình, không phải tốc độ.
Để giải thích những khái niệm trong cuốn sách này, tôi đã
đi sâu vào lịch sử nghề nghiệp của mình. Một số được phiên âm
trực tiếp từ băng ghi âm, một số khác được xây dựng từ những
ghi chú. Tất cả những lá thư trong cuốn sách này đều lấy từ tài
liệu của tôi và được sao chép chính xác từ bản gốc. Các buổi trị
liệu dù không được ghi chép lại nhưng vẫn còn sống động
trong trí nhớ của tôi, và tôi đã nỗ lực viết lại nó theo đúng như
cách nó đã xảy ra. Chỉ có tên và hoàn cảnh sự việc được thay đổi
vì lý do pháp lý. Không có trường hợp nào được “kịch tính hóa”
cả. Dù bạn sẽ thấy các câu chuyện nghe có vẻ giật gân, song
thực tế chúng lại khá phổ biến. Tôi không cố đào xới tài liệu cốt
tìm cho ra những trường hợp khiêu khích hay kịch tính nhất,

thay vào đó tôi chọn những trường hợp có thể đại diện rõ nhất
cho những câu chuyện tôi vẫn thường nghe hàng ngày. Các
vấn đề tôi nêu trong cuốn sách không phải là những lỗi lầm của
con người, đó chỉ là một phần của họ. Bởi vậy, tôi sẽ chia cuốn
sách này làm hai phần.
Trong phần đầu, chúng ta sẽ phân tích cách thức mà các loại
cha mẹ độc hại khác nhau thực hiện. Sẽ khám phá ra vô số cách
thức mà cha mẹ có thể làm tổn thương ta và có thể vẫn đang
làm điều đó mỗi ngày. Hiểu biết này sẽ giúp bạn chuẩn bị cho
phần thứ hai, nơi tôi sẽ cung cấp cho bạn những kỹ thuật hành
vi đặc biệt để đảo chiều cán cân quyền lực trong mối quan hệ
của bạn và cha mẹ độc hại. Quá trình giảm dần ảnh hưởng tiêu
cực của cha mẹ cần có nhiều thời gian. Song đến cuối cùng nó
sẽ giải phóng sức mạnh bên trong bạn, thứ đã bị che giấu sau
nhiều năm, một con người độc đáo và đầy tình yêu thương mà
bạn từng như thế. Chúng ta sẽ cùng nhau giải phóng con người
đó và giúp bạn có thể tự tin làm chủ cuộc sống của mình.

PHẦN 1
CHA MẸ ĐỘC HẠI

CHƯƠNG 1
CHA MẸ THẦN THÁNH TRUYỀN THUYẾT
VỀ CÁC BẬC PHỤ HUYNH HOÀN HẢO

Người Hy Lạp cổ luôn cho rằng các vị thần tọa lạc trên đỉnh
Olympia dõi mắt xuống trần thế và phán xét mọi tội lỗi mà
người Hy Lạp mắc phải. Và nếu những vị thần đó không vui, họ
sẽ trừng phạt người dân ngay lập tức. Họ không cần phải tử tế,
không cần phải công bằng, không cần phải đúng, mà ngược lại
họ còn cực kỳ vô lý. Với sở thích của mình, họ có thể biến bạn
thành một tiếng vọng hoặc khiến bạn phải đẩy một tảng đá
nặng vĩnh viễn. Và sự khó đoán của những vị thần quyền lực
này đã gieo nỗi sợ hãi, bối rối vào những con chiên người trần
mắt thịt của ngài.
Không khác nhiều so với các mối quan hệ giữa cha mẹ độc
hại và con cái của họ, các bậc phụ huynh ấy chính là một vị thần
đáng sợ trong mắt con trẻ.
Khi còn nhỏ, cha mẹ là tất cả với chúng ta. Nếu không có họ,
chúng ta sẽ không được yêu thương, không được bảo vệ, không

nhà cửa, không thức ăn; chúng ta sẽ phải sống trong tình trạng
khủng hoảng liên tục và ta biết rằng ta không có khả năng tồn
tại một mình. Họ là những người cung cấp tuyệt đối và mang
đến cho chúng ta những thứ ta cần.
Bởi không có ai phán xét họ nên ta luôn cho rằng họ là
những bậc cha mẹ hoàn hảo. Giống như việc cả thế giới chỉ gói
gọn quanh chiếc cũi, chúng ta phát triển nhu cầu duy trì hình
ảnh hoàn hảo này như một hàng rào bảo vệ chống lại những
điều ta không biết mà ta gặp ngày càng nhiều hơn. Chỉ cần ta
tin rằng cha mẹ mình hoàn hảo, ta sẽ cảm thấy mình được bảo
vệ.
Trong hai đến ba năm đầu đời, chúng ta bắt đầu khẳng định
sự độc lập của mình. Ta kháng cự việc huấn luyện đi vệ sinh và
tận hưởng giai đoạn “khủng hoảng tuổi lên hai”. Ta liên tục nói
“không” bởi câu nói đó cho phép ta có chút ít quyền điều khiển
cuộc sống của mình, trong khi nói “có” đơn giản là chấp nhận
phục tùng. Để xây dựng một danh tính độc nhất, một ý chí của
riêng mình, điều đó sẽ khiến bản thân cảm thấy thật vất vả.
Quá trình tách mình khỏi cha mẹ đạt đến đỉnh điểm vào
tuổi dậy thì, khi ta chủ động đối đầu với các giá trị, thị hiếu và
thẩm quyền thuộc về cha mẹ. Trong những gia đình tương đối

ổn định, cha mẹ có thể chịu đựng được những lo âu do những
thay đổi này gây ra. Hầu hết, họ sẽ cố gắng khoan dung. Nếu
không khuyến khích một cách đúng đắn, sự chống đối của con
trẻ sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ. Cách diễn đạt “đó chỉ là
một giai đoạn trong đời” trở thành một sự bảo đảm tiêu chuẩn
cho các bậc phụ huynh tâm lý, những người vẫn còn nhớ
những năm tháng thiếu niên của mình và coi sự nổi loạn là một
giai đoạn thông thường trong quá trình phát triển cảm xúc.
Những cha mẹ độc hại thì không tâm lý được như vậy. Từ
lúc dạy trẻ đi vệ sinh cho tới tuổi dậy thì, họ có xu hướng nhìn
nhận việc nổi loạn hay những khác biệt riêng tư là sự tấn công
cá nhân. Họ bảo vệ bản thân bằng cách củng cố thêm sự phụ
thuộc và bất lực của những đứa trẻ. Thay vì khuyến khích sự
phát triển lành mạnh, họ phá hoại một cách vô thức, thường là
với niềm tin họ đang làm những gì tốt nhất cho con mình. Họ có
thể vẫn dùng những câu như “điều đó tạo nên tính cách” hay
“con bé cần học điều đúng đắn từ sai lầm”, song sự tiêu cực của
họ thực sự gây tổn thương đến lòng tự trọng của đứa trẻ, phá
hoại bất cứ sự độc lập nào mới chớm nở. Không cần biết các bậc
phụ huynh ấy tin họ đúng đến đâu, nhưng những lời công kích
như vậy thường gây bối rối cho trẻ, khiến chúng hoang mang vì
sự thù địch, dữ dội và đột ngột của họ.

Văn hóa và các tôn giáo của chúng ta gần như có chung
quan điểm trong việc tán thành quyền lực tuyệt đối của cha mẹ.
Việc bày tỏ sự giận dữ với chồng, vợ, người yêu, anh chị em,
sếp và bạn bè được chấp nhận, song gần như chắc chắn là điều
cấm kỵ khi đứng trước cha mẹ. Đã bao nhiêu lần bạn nghe câu
“không được cãi lại mẹ” hay “sao con dám hét lên với bố?”
Truyền thống Kitô giáo gìn giữ sự thiêng liêng trong cộng đồng
một cách vô thức bằng cách gọi “Đức Chúa Cha” và hướng
chúng ta “kính trọng cha mẹ của mình”. Ý tưởng này có mặt
trong nhà trường, trong các nhà thờ và cả chính phủ (đáp lại giá
trị truyền thống gia đình), thậm chí trong cả các tập đoàn. Theo
lẽ thường, cha mẹ được nắm quyền kiểm soát chúng ta đơn
giản vì họ đã mang đến cho ta sự sống.
Những đứa trẻ nằm dưới sự kiểm soát của các bậc cha mẹ
thần thánh, giống như những người Hy Lạp cổ đại, không bao
giờ biết khi nào thì cơn giận dữ sẽ xảy ra, nhưng chúng biết
rằng sớm muộn gì nó cũng sẽ đến. Nỗi sợ hãi này thường trở
nên sâu sắc và lớn lên cùng sự trưởng thành cùng đứa trẻ. Cốt
lõi của tất cả những người trưởng thành đã từng bị ngược đãi thậm chí cả những người thành đạt - đều là một đứa trẻ cảm
thấy mình bất lực và sợ hãi.

Cái giá của việc cung phụng thánh thần
Khi lòng tự trọng của một đứa trẻ bị tổn hại, sự phụ thuộc sẽ
tăng lên, cùng với đó là niềm tin cha mẹ ở đây là để bảo vệ và
chu cấp cho mình. Để những bạo hành cảm xúc hay thể chất trở
nên có nghĩa với một đứa trẻ chỉ có cách làm chúng chấp nhận
mình phải có trách nhiệm với hành vi của cha mẹ độc hại.
Dù mức độ độc hại của cha mẹ thế nào, bạn vẫn có nhu cầu
sùng bái họ. Cho dù bạn hiểu ở một mức độ nào đó cha bạn đã
sai khi đánh bạn, thì bạn vẫn tin ông ấy đang hành xử hợp lý.
Và có thể những hiểu biết của bạn biết điều đó, nhưng lại không
đủ để thuyết phục cảm xúc của bạn rằng bạn không phải chịu
trách nhiệm trong chuyện này.
Giống như khi một khách hàng của tôi bày tỏ: “Tôi nghĩ họ
là những người hoàn hảo, vì thế khi họ đối xử tệ với tôi, tôi
nhận ra mình là một kẻ tồi tệ”
Có hai giáo lý cốt lõi trong niềm tin về cha mẹ thần thánh:
1. “Tôi tệ hại còn cha mẹ thì tuyệt vời.”
2. “Tôi yếu đuối còn cha mẹ thì đầy sức mạnh.”

Có những niềm tin mạnh mẽ có thể kéo dài sự phụ thuộc
thể chất của bạn vào cha mẹ. Những niềm tin ấy giữ cho lòng
trung thành tồn tại; nó giúp bạn tránh phải đối mặt với sự thật
đau đớn rằng những bậc phụ huynh thần thánh thực ra đã
phản bội bạn khi bạn đang ở trong trạng thái dễ bị tổn thương
nhất.
Bước đi đầu tiên hướng đến việc kiểm soát cuộc đời bạn là
bạn tự mình đối mặt với sự thật ấy, điều ấy cần rất nhiều can
đảm. Nhưng nếu bạn đang đọc cuốn sách này, bạn đã tạo cho
mình một cam kết thay đổi. Chỉ riêng việc đó thôi cũng đã rất
dũng cảm rồi.

“Họ sẽ không bao giờ để tôi quên đi những
sai lầm”
Sandy, 28 tuổi, một cô gái tóc nâu nổi bật dường như “có tất
cả”, lại hoàn toàn suy sụp khi lần đầu đến gặp tôi. Cô nói với tôi
rằng cô kh...